„Oni zadają nam swoje pytania, bez słów...”

Można ją okrążyć piechotą w jeden dzień. Lampedusa - mała włoska wyspa, należąca administracyjnie do Sycylii, gdzie „pomosty wyciągają ręce do morza jak matka”, a morze wyrzuca na brzeg listy, edycje Koranu, widelce, buty, otwieracze do puszek... Wśród tych przedmiotów słychać narastający głos – wołanie o pomoc.

 

Magdalena Oskiera
tekst powstał w ramach Akademii Młodego Dziennikarza

 

„Wielki przypływ” to dość mała książka. 136 stron luźno wydanych w miękkiej oprawie o znaczącej, niezbyt metaforycznej okładce, przedstawiającej wyspę. Notabene po przeczytaniu kilku pierwszych stron od razu dowiadujemy się jakiej. Zatrzymując się przy okładce, na pierwszy rzut oka jej grafika emanuje chłodem, wzbudza wręcz uczucie obojętności wobec nadmiernej prostoty użytych środków, które nie powodują zatrzymania wzroku na dłużej i doszukania się głębszego sensu. Ze względu na ukazanie ilustracji wyspy w całości widzianej z góry, wywołuje nieuniknione skojarzenia z podręcznikiem do geografii, co – jak się okaże – nie jest do końca błędną sugestią. Można by określić – zalążek typowej literatury faktu, niewymagającej od czytelnika dużego wysiłku intelektualnego. Zanim otworzymy książkę, doznajemy obawy, że nasza rola ograniczona zostanie do wyobrażenia sobie tego, co jest opisane, przyjmując, że wydarzyło się to naprawdę i nie będzie tu zbyt dużej ilości podtekstów czy fantazji autora.

Jarosław Mikołajewski pracę nad reportażem z Lampedusy, geograficznej bohaterki książki, rozpoczął w 2013 roku, odwiedzając ją po raz pierwszy. Wszechstronny pisarz, poeta, eseista i prozaik po serii wydanych esejów, rozmów, a nawet książek dla dzieci, w „Wielkim przypływie” po raz kolejny odkrywa swoją sympatię i zafascynowanie Włochami, tamtejszą kulturą i językiem. Właśnie jako tłumacz języka włoskiego, mający w swoim dorobku translatorskim przekłady Dantego, Petrarki, Michała Anioła czy choćby „Pinokia” Carla Collodiego, nie omieszkał użyć swoich zdolności językowych do zbadania problemów i kultury Italii. Na wyspę wrócił dwa lata później, żeby opisać zjawiska nękające ten mały punkt na mapie i poruszające sumienia nieco ponad sześciu tysięcy jej mieszkańców. Tym razem wrócił, żeby uderzyć do sumień ludzi w Europie, którzy – jak się dowiadujemy – nie zdają sobie sprawy, że na takie małe wyspy codziennie przybywają setki uchodźców z Afryki.

Trzeba przyznać, że autor przed wyjazdem doskonale przygotował się do swojej misji, wnikliwie zapoznał się z historią Lampedusy. Trafnie wybiera sobie także rozmówców wśród mieszkańców, chcąc dotrzeć do zwykłych ludzi. Dzięki temu książka stanowi swoisty zbiór wywiadów, przeplatanych własnymi obserwacjami i doświadczeniami autora. Na swojej drodze spotyka lekarza, byłego burmistrza, ukrywającego się przed ludźmi i kopiującego Caravaggia, duchownego, opiekunkę żółwi, miejscowego artystę. W każdym rozdziale oprócz wstępnych i końcowych znajdziemy wymianę myśli z osobą, która nie przechodzi obojętnie wobec dramatu uchodźców. Inicjujący rozmowę szybko zjednuje sobie rozmówcę, odważnie wchodzi z nim w dialog, nie boi się stawiać pytań, nie wstydzi niewiedzy czy wątpliwości, czym stopniowo zyskuje także sympatię czytelnika. Polemika prowadzona jest w szybkim tempie, bez zbędnych wstępów przeradza się w pełne emocji wyznania dotykające głębi serca odbiorcy. Rozmowy wplatane są w fabułę, która ukazuje kolejne etapy odkrywania przez autora mentalności wyspy.

Przechadzając się ulicami, dochodzi on do rozmaitych wniosków. Raz przed oczyma staje mu sielanka życia Włochów, którzy bez przerwy mogą cieszyć oczy pięknem plaż i bezkresem morza, oddawać się niestresującej pracy i spędzać wieczory w towarzystwie przyjaciół. Zaraz jednak ściera się ze wspomnieniami i doświadczeniami ludzi, którzy codziennie walczą o życie każdego imigranta z Afryki, próbują im pomóc czy też analizują problem od środka. Przechodząc przez zaledwie kilka rozdziałów, zauważyć można opisy miasta, architektury, przyrody regularnie się powtarzające. Nie brakuje tu stawiania pytań o ubytki estetyczne zabudowań czy flory wyspy. Pod tym względem Lampedusa jest niezwykle uboga. Autor dziwi się, dlaczego tak jest. Kto by pomyślał, że dla przybyszy z Afryki stanie się Arkadią, bramą do Europy?

Reportaż wiernie odtwarza prawdziwą sytuację ludzi dwóch światów, dwóch rożnych środowisk stykających się ze sobą na granicy morza i lądu, dnia i nocy, życia i śmierci. Merytorycznemu bogactwu dynamizmu dodaje jasny, konkretny styl. Narracja prowadzona jest w pierwszej osobie liczby pojedynczej w czasie teraźniejszym. Nie ma tu miejsca na niedomówienia, perswazje, bogate metafory. Są za to odważne analogie, chociażby zwrócenie uwagi na napis na jednej z bram lotniska – „Drzwi Europy”, który wywołuje „skojarzenia [...] z innym – ARBEIT MACHT FREI.” Nieskrywane emocje zarówno autora, jak i rozmówców nadają literackiemu reportażowi podróżniczemu subiektywny i osobisty charakter. Mikołajewski, jak sam pisze, podróżuje do Włoch „od prawie 40 lat”, lecz mimo to na Lampedusie doznaje przeżyć wcześniej mu nieznanych.

Z niezwykłym wyczuciem i w charakterystycznym dla siebie stylu Jarosław Mikołajewski odkrywa przed odbiorcami fenomen literatury faktu jako dowodu na istnienie człowieka i świata. Są oni obdarowywani bezcennym autentyzmem i spostrzeżeniami. Utwierdzają się w przekonaniu, że reportaż to taki literacki wynalazek, pomagający jednym ludziom zrozumieć drugich.

 

Teksty stworzone przez uczestników w trakcie Akademii Młodego Dziennikarza na temat kryzysu migracyjnego

Burza XXI wieku

Paulina Gajewska, Joanna Wojciechowska

Są granice, których przekroczenie może wiele nas kosztować. Jednak czy nie warto zaryzykować? Czy żądam od życia zbyt wiele?

Czytaj więcej

A tam giną… wieloletni przyjaciele

Magdalena Oskiera, Bartłomiej Matusik

Nietypowy, jesienny dzień. Pada pierwszy śnieg. Donald Trump wygrywa wybory na prezydenta Stanów Zjednoczonych Ameryki i cały świat zastanawia się, jak wpłynie to na naszą przyszłość, a my całą grupą...

Czytaj więcej

W świecie „Polityki”

Paulina Gajewska, Joanna Wojciechowska

 Środek tygodnia. Wstałam rano i w ogromnych męczarniach przesiedziałam kilka godzin w szkole. Potem wsiadłam w tramwaj i odbyłam podróż.

Czytaj więcej

Sto dni grozy

Dominik Bielski

Wyreżyserowany przez Terry’ego George’a film pt. „Hotel Ruanda” to wspaniałe połączenie scenariusza opartego na faktach, znanej obsady i wiarygodnej gry aktorskiej. Film opowiada historię Paula Rusesabagina (Don Cheadle), właściciela czterogwiazdkowego...

Czytaj więcej

„Oni zadają nam swoje pytania, bez słów...”

Magdalena Oskiera

Można ją okrążyć piechotą w jeden dzień. Lampedusa - mała włoska wyspa, należąca administracyjnie do Sycylii, gdzie „pomosty wyciągają ręce do morza jak matka”, a morze wyrzuca na brzeg listy...

Czytaj więcej

Recenzja filmu „Niewidoczni” Ludzie-duchy

Bartłomiej Matusik

„Jesteśmy niewidoczni. Prowadzimy wasze taksówki, sprzątamy wasze pokoje”. Autorem tych mocnych słów jest Okwe – jeden z głównych bohaterów filmu Stephena Frearsa pt. „Niewidoczni”. W ten niekonwencjonalny sposób określa, jak...

Czytaj więcej

GAZETA LUDOWA Świętujemy 10. rocznicę zamknięcia granic!

Kacper Całka

Dziś mija dokładnie 10 lat, od kiedy zostały zamknięte polskie granice. Ten dość kontrowersyjny w owych czasach krok przyniósł niesamowite efekty. Wróćmy jednak pamięcią do wiekopomnych wydarzeń z grudnia 2020...

Czytaj więcej

Polska wobec uchodźców: Społeczeństwo podzielone Między empatią a strachem

Zuzanna Mietlińska, Kacper Całka, Wiktoria Jędrasek

Dyskusja o tym, czy i jak pomagać uchodźcom z Bilskiego Wschodu i Afryki rozpala emocje Polaków. Chęć chrześcijańskiej postawy miesza się w niej ze strachem i obawą przed nieznanym. Swoją...

Czytaj więcej

Jak zbudowaliśmy sobie mury samodestrukcji

Weronika Maciejak

Czy kiedykolwiek ktoś zastanawiał się, co będzie dalej? Jakie będą skutki pochopnych decyzji? Czy za kilkanaście lat czeka nas jakaś przyszłość, czy może znikniemy z pamięci  mieszkańców Europy? Zastanówmy się:...

Czytaj więcej

Jestem barbarus. Barbarzyńca

Filip Świtaj

Szkolenie menedżerskie pod Frankfurtem nad Menem. W salce dwoje Polaków i dziesięciu Niemców. Kulturalny, bardzo szczupły, wysoki. Brązowe oczy, oliwkowa, smagła cera. Gęste, kręcone włosy, bijące bielą, jak perły, zęby...

Czytaj więcej

Recenzja filmu „Imigrantka” W poszukiwaniu lepszego życia

Bartosz Zbrowski

Jeżeli spodziewacie się opowieści o przeżyciach imigrantów, przebywających trudną podróż za Ocean w poszukiwaniu lepszego życia, to melodramat Jamesa Graya może was rozczarować. „Imigrantka” jest jednak czymś więcej niż zwykłą...

Czytaj więcej

Europa 2030 Fikcja unifikacji

Zuzanna Mietlińska

Wiersz Zuzanny Mietlińskiej

Czytaj więcej

Europa 2030 Między upadkiem a rajem

Antoni Wiatrowski

Wychodzę z domu przy alei Niepodległości 126 i widzę kościół katolicki, a naprzeciw meczet. Kupuję sobie kanapkę w sklepie prowadzonym przez Syryjczyka. Jadę autobusem, obok mnie siedzą Żyd i Wietnamczyk.

Czytaj więcej

Zaginione światło w tunelu

Klaudia Błachnio

Europa stała się w ostatnich latach nie tylko miejscem rozwiniętej cywilizacji, ale też obiektem nadziei dla osób, które szukają azylu. Ogromna fala uchodźców spotkała się jednak z wieloma przeciwnościami. Europejczycy...

Czytaj więcej

Co dalej z uchodźcami z Calais? Życie po „Dżungli”

Dominika Nylec

„Nie chcemy wsiadać do autokaru, chcemy tylko jechać do Anglii. Do Anglii, nie do Francji” – mówił nastolatek z Afganistanu. Co zrobią państwo francuskie i Wielka Brytania po rozwiązaniu obozu...

Czytaj więcej

Quo vadis, Europo?

Bartłomiej Chlabicz

O społecznych uprzedzeniach wobec obcych i kryzysach: migracyjnym i wspólnotowym w kontekście przyszłości Unii Europejskiej. Rozmowa z Mariuszem Sulkowskim – dr. nauk humanistycznych w zakresie nauk o polityce

Czytaj więcej






Aktualności w Akademii Młodego Dziennikarza

Spotkanie z Darią Mejnartowicz

27-11-2018

Uczestnicy Akademii dowiedzieli się u źródła jak połączyć życie codzienne z intensywną praca społeczną.

Czytaj więcej

Akademia z wizytą w telewizji

26-11-2018

Akademia Młodego Dziennikarza wyruszyła do Telewizji Polskiej

Czytaj więcej

Drugi weekend warsztatowy

20-11-2018

Podsumowanie weekendu w Akademii Młodego Dziennikarza.

Czytaj więcej

Nowości w Akademii Młodego Dziennikarza

14-11-2018

Sprawdźmy, co słychać na warsztatach dla młodych dziennikarzy.

Czytaj więcej

Akademia w TOK FM

17-10-2018

Uczestnicy przygotowywali wywiady radiowe.

Czytaj więcej

Kolejna Akademia wystartowała!

15-10-2018

Trzecia edycja Akademii Młodego Dziennikarza pod hasłem "Patriotyzm w 2.0” " właśnie się rozpoczęła.

Czytaj więcej

Akademia Młodego Dziennikarza 2018 zapra…

03-09-2018

Rusza kolejna edycja Akademii. Dołącz do uczestników!

Czytaj więcej

Finał Akademii Młodego Dziennikarza!

11-12-2017

Zobacz jak przebiegały ostatnie, redakcyjne prace i przeczytaj gazetę naszych absolwentów!

Czytaj więcej